Pokazywanie postów oznaczonych etykietą konto maklerskie. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą konto maklerskie. Pokaż wszystkie posty

niedziela, 2 marca 2014

miniony luty 2014 IKE

Minął całkiem spokojny dla mojego konta miesiąc



Napięcie na rynkach

Chyba wszyscy wiedzą co się dzieje na Ukrainie, chyba nikt z was się nie łudzi, że to nie będzie miało wpływu na giełdy. Na szczęście nie są to wydarzenia straszne osobom, które nie grają na krótko. Miejmy nadzieję, że wszystko szybko i pozytywnie się zakończy.

sobota, 9 listopada 2013

Farm51

Jednak nie wytrzymałem i kupiłem :)



Zasady są po to by je łamać?

Wspominałem o tym w ostatnim wpisie. Ogólnie gra na giełdzie to ryzyko, nie powinno się tam trzymać większości, nie mówiąc już o wszystkich oszczędnościach - przynajmniej wg mnie. Ja Przyjąłem pewne ograniczenia, 10% rocznie od zarobionej kasy idzie na cele "emerytalne", w tym połowa na IKE, druga na "lokate 6%". Jednak początki takiej zabawy są ciężkie bo jak grać tysiącem złotych dokonując 3-5 transakcji rocznie? Dlatego też na początku przelałem większą ilość gotówki pod przyszłe wpłaty. Nadal nie ma tego wiele, ale stale przybywa. W tym roku miało już nie być przelewów, zaś w 2014 jakieś 2 tys. Jednak obecnie utknąłem w KGHM'ie zaś bardzo chciałem kupić Farm51. Więc pomimo ustaleń i opini OśmiuLatZIKE zrobiłem przelew 1,2 tys, co z kasą wolną na koncie dało mi:

sobota, 5 października 2013

Trzeci kwartał za mną :)

Kolejny kwartał, kolejne zestawienie, aż się buźka sama uśmiecha.



Słowem wstępu

To już nałóg, co 3 miesiące loguję się na wszystkie swoje konta bankowe(w końcu pora część z nich pozamykać...), spisuję wszystko, liczę drobne w portfelu ;) i przygotowuję sobie takie zestawienie. Nawet nie wiecie jak cenne mogą tego typu dane. Oczywiście prócz tego prowadzę zestawienie kosztów, ale z niego korzystam nie bieżąco + w zestawieniu roczny. Trwa to już dwa porządne lata + pierwszy rok gdy brakowało mi dyscypliny. W tym roku może odgrzebię wcześniejsze zestawienia i zrobię sobie jakiś wykres tego wszystkiego ^_^

niedziela, 29 września 2013

Kolejny miesiąc za mną

Kolejny miesiąc za mną, stagnacja



Do rzeczy

Praktycznie nic nie robiłem z portfelem, nadal większość kasy mam zainwestowane w KGHM, gdzie jestem jakies 2-4% po kreską. Jak pewnie większość z was wie spółka ciągle stuka od spodu w 130 zł. Liczę na przełamanie (systematycznie maleją skoki, wykreś się zawęża - tylko w którą stronę podaży? Novity nie tykam, ten tysiąc zapewne będzie tam leżał do kolejnej dywidendy.

sobota, 3 sierpnia 2013

Co w IKE piszczy :)

Wspominałem o zamiarze komentowania stanu mojego portfela IKE w miarę regularnie :) Pora zacząć



I oby nadal było co pokazywać :)

Może zacznę jednak od szybkiego infa co tam u mnie :) Przede wszystkim Zamykam BGŻ konta z premią, od września koniec nawet z tymi 4% w dbNET więc idzie w odstawkę. W ostatniej chwili załapałem się na lokaty 4,5%/24m w Getinie - trafiła tam większość gotówki. Teraz to co odłożymy pewnie będzie od końca roku trafiać do SKOK'u Wołomin - ale to dopiero po zapowiedzianych zmianach nadzoru :)

sobota, 29 czerwca 2013

portfel po połowie roku :)

Tym razem raz dwa i przygotowałem zestawienie oszczędności :) Sam byłem ciekaw.



Sporo się ostatnio działo. Zakupiłem smartfona, później ebook readera (Pocketbook BASIC 613, jest fajny ale przyciski do przewracania stron mogłyby być na bocznych krawędziach). Spędziłem też tydzień z dziewczyną nad morzem (trafiliśmy idealnie na pogodę). Ogólnie wiele się działo, na pewno nie były to tanie rzeczy(jak na nasze dochody). Jednak zestawienie wydatków pokrywa się ze wzrostem portfela

sobota, 25 maja 2013

Krótka historia z GPW?


Małe sprawozdanie zakupu akcji GPW, nie idzie jak myślałem ;)


Zarys historii

Plan był prosty, skorzystać z okazji jaką wg mnie dawało wejście nowego systemu transakcyjnego. Przy okazji może załapać się na wzrosty z powodu dywidendy... Następnie szybko się pozbyć przy choćby 2% wzrostu i wchodzić w coś innego. Niestety nie było tak wesoło. Nie jest tragicznie, ale nie jest też źle - przynajmniej póki co ;)

niedziela, 12 maja 2013

Pierwszy kwartał 2013 roku

Spory poślizg, ale nadszedł czas by nadrobić zaległości. A więc do dzieła!



Spóźniony I kwartał

Duże zmiany w firmie, duże zmiany w mieszkaniu, do tego pogoda itp. sprawiły, że nie miałem czasu na nic. Niestety w tym także na zrobienie podsumowania za 1 kwartał 2013 roku. Od blisko dwóch miesięcy praktycznie nie miałem wolnego dni :/ Długi weekend spędziłem na remoncie pokoju(o czym przy okazji), weekendy na wyjazdach lub porządkach. Innymi słowy sporo się działo :) Sam jednak byłem bardzo ciekaw stanu moich kont, brakowało mi podsumowania kwartalnego - przyzwyczaiłem się do tego ^_^ A więc poniżej drobne zestawienie.

niedziela, 17 marca 2013

JSW, City, GPW itd...


Moja zabawa na IKE, kontynuacja przemyśleń.


Nie wszystko zgodnie z założeniami, jednak póki co do góry.

Od ostatniego wpisu opisującego moją pierwsze kroki z IKE maklerskim minęło 3m. Pora na mały opis. Dla bardziej zainteresowanych oto link do poprzedniego wpisu: click.

niedziela, 9 grudnia 2012

Jak tam moje City oraz JSW?


Pora na pierwsze przemyślenia związane z moim IKE


Coś kupiłem, coś sprzedałem, coś mam, zysk zyskiem, a zabawa daje doświadczenie

Od około 4m mam konto maklerskie w ramach IKE, o którym już kilka razy pisałem. Przelałem na nie w sumie nieco ponad 3 tys zł. Tak by było za co kupować, a za razem aby w razie czego nie odczuć straty. Szaleństw nie ma, ale nie mam też nad czym płakać. Nieco więcej szczegółów poniżej

niedziela, 28 października 2012

BOSSA zakupów ciąg dalszy


Piątkowy zakup akcji na IKE

Na moim koncie IKE leżały wolne środki, tak więc...

Dokładnie tak, po zakupach CityInter'u zostało mi 500 zł, postanowiłem przelać kolejne 900 zł i jakoś je zainwestować. Ponieważ od dłuższego czasu wiszą mi papiery JSW i w miarę na bieżąco obserwuję kurs tego papieru, postanowiłem się z nim związać jeszcze raz :) Ogólnie kurs akcji ma ciekawą tendencję do skakania pomiędzy 85 a 100 zł. Nawet nie łapiąc dołków i górek można było ugrać na samych wzrostach 30% w ciągu roku.

niedziela, 9 września 2012

BOŚ - IKE maklerskie


Czas płynie, wiele się zmienia

Ale dziś może zamiast o wszystkim to jedynie o IKE

Już w poprzednich wpisach o moich planach na najbliższą przyszłość, wspominałem o planach założenia IKE maklerskiego w Banku Ochrony Środowiska. Było z tym nieco zabawy, ponieważ już wcześniej posiadałem IKE Lokatę w mBanku. Tak więc otwieramy konto, składamy wniosek o przelew transferowy, czekamy 2 tygodnie na odpowiedź(takie prawo), dowiadujemy się, że czegoś brakuje, powtarzamy procedurę i tak do skutku. Ten sam problem miałem przy zmianie OFE. Potrafi to potrwać. mBank też nie potrafił udzielić pełnej odpowiedzi na moje @ co do procedur... No ale się udało, z jednej strony fajnie, z drugiej spóźniłem się i nie zdążyłem z zakupem KGHM'u przed przyznawaniem dywidendy.

wtorek, 6 marca 2012

Emerytury - do zastanowienia cz IV.

Mam nadzieję, że to już ostatni raz kiedy będę pisał o obecnym systemie emerytalnym.


Zresztą o planowanych zmianach również.

O emeryturach pisałem już wiele razy. Pierwsze wpisy dotyczyły tego jak samemu odkładać, i dlaczego warto to robić. Pisałem też o tym jakie dodatkowe możliwości daje nam państwo, a w szczególności o IKE w formie konta maklerskiego. Nie zabrakło oczywiście wpisu o OFE i o tym jak kiepsko sobie radzą. Był też wpis o dodatkowych możliwościach jakie dadzą nam nasze mieszkania w formie odwróconej hipoteki - do tego tematu może nawet powrócę. Ostatnio jednak wszyscy żyją "nowymi" planami rządu o wydłużeniu wieku emerytalnego.

poniedziałek, 13 lutego 2012

Fundamentalna.net

Wszyscy interesującym się analizą fundamentalną znają to logo.


Nic więc dziwnego, że pora by zarobiła na swoje utrzymanie.

Krótko i na temat. Dziś otrzymałem @ z informacją o wprowadzeniu opłat za korzystanie z portalu fundamentalna.net. Opłaty wejdą w życie 1 marca. Portal jest chyba wszystkim dobrze znany, pozwala zaoszczędzić masę czasu na analizowaniu raportów firm z naszej giełdy.

czwartek, 9 lutego 2012

mBank.. korzyści i wygoda

Znów miało być bez wpisu, jednak znalazł się temat


Nie ważne co mówią, ważne żeby mówili?

Dziś rano miałem napisać coś o sensowności brania udziałów w konkursach. Później patrzę, a tam na dużych portalach podobny wpis, odpuściłem sobie na dziś. Miał być dzień bez wpisu, ale jak temat sam się ciśnie na klawiaturę. Powyższe zdanie to chyba maksyma panów zarządzających tym bankiem. O ile wiele osób docenia jego pewne elementy, to co raz częściej wytykane są jego mankamenty. Bo jak nazwać inaczej opłatę 2 zł za kartę którą można odzyskać już po kilu płatnościach, o ile system dobrze działa bo inaczej może ją pobrać pomimo tego. To jednak stary temat, co jednak widnieje pod logo mBanku?

wtorek, 22 listopada 2011

Sekrety Inwestowania - Film



Sekrety Inwestowania - Analiza techniczna dla inwestorów krótkoterminowych

Nad częścią czytelników blogów o inwestowaniu, szczególnie na giełdzie mam tą przewagę, że na studiach miałem kilka przedmiotów na których dokonywałem analiz. Jednak wiele mi brakuje od strony praktycznej i teoretycznej, pewnie nie jestem pod tym względem odosobniony. Trzeba więc także pogłębiać naszą wiedzę, i od czegoś trzeba zacząć. Wszyscy przecież twierdzą, że najlepiej inwestować w siebie, a ja się z tym zgadzam.

Jakiś czas temu trafiłem na pewny program, jego zaletą jest darmowy dostęp, do tego język polski i jak dla mnie przystępny sposób przekazu. Pewnie większość z osób grających na giełdzie miała okazję zapoznać się z tymi zagadnieniami, nie koniecznie z tego źródła, innym jednak może się to przydać, stąd ten wpis. Dzięki temu mniej zaznajomieni, tak jak ja mają szansę nabrać nieco wiedzy.

Zapraszam

Jedynym mankamentem mogą być reklamy, ale zawsze można je wyciszyć. Sekrety Inwestowania, zachęcam do podawania w komentarzach ciekawych linków z informacjami dla początkujących.

niedziela, 20 listopada 2011

Emerytura z IKE



Jeśli już oszczędzać z IKE to jak?




Wprowadzenie - co jeśli odkładanie 10% na lokatę to za mało?

Aby nieco ułatwić nawigację proponuję skorzystać z etykiet:

  • Wprowadzenie - co zrobić jeśli spodziewamy się głodowej emerytury.
  • IKE - która opcja oszczędzania w III filarze jest najlepsza?
  • Zestawienie - ile kosztuje prowadzenie IKE w różnych bankach.
  • IKE - ograniczenia - wady i zalety IKE
  • Dywidenda - coś dla początkujących inwestorów.
  • Przykład - jaką przewagę ma IKE nad zwykłym kontem maklerskim.
  • Kilka uwag - coś o czym warto wiedzieć gdy się zaczyna.
  • Emerytura - czy my jej w ogóle dożyjemy?
  • Alternatywy - jak jeszcze można wykorzystać IKE

Dobrze, wiemy już jakiego rzędu oszczędności możemy się spodziewać na emeryturze odkładając regularnie 10% dochodu na dobrą lokatę(wpis na ten temat). Trzeba sobie uczciwie powiedzieć, że nie są to kokosy, czy zatem można w jakiś sposób zwiększyć tą kwotę? Oczywiście można odkładać więcej, ale tak na prawdę, zakładałem tam regularne wpłaty przez bardzo długi okres, można więc założyć, że aby otrzymać tamte wyniki i tak będą potrzebne wyższe wpłaty. Jakie więc mamy inne możliwości? Można: Trzeba albo przeznaczać więcej niż 10%, albo znaleźć dodatkowe źródło dochodu, l

  • przeznaczać więcej niż 10% dochodu,
  • znaleźć dodatkowe źródło dochodu,
  • lepiej pomnażać nasze oszczędności.
Pierwszy punkt nie jest trudny, jednak wymaga on większych wyrzeczeń, a często nawet te 10% to za dużo. Drugi punkt może być męczący, druga praca, prace dorywcze, pochłaniają czas i zdrowie, o pasywnych dochodach większość z nas może tylko pomarzyć, ale jest to jakieś wyjście, warto o tym pomyśleć szczególnie na początku naszej drogi oszczędzania. Dziś chciałbym zaproponować mój pomysł na ostatni punkt.


IKE - jakie mamy możliwości?

We wpisie o emeryturze wspomniałem też, że istnieje coś takiego jak IKE, często mówi się o nich jako niewypale, ponieważ mało kto się nimi interesuje. W gruncie rzeczy mamy rację, 2 z 4 opcji IKE to według mnie totalna porażka, z dwóch pozostałych najlepiej wybrać Konto Maklerskie. Wspominałem jednak, o tym że wypadałoby coś na ten temat wiedzieć, nie jest to tak do końca prawda, jak kupić i ewentualnie sprzedać akcje można się nauczyć raz dwa, zawsze można to też załatwić w banku z kimś kompetentnym czy też przez telefon.

Jednak w tym momencie sprawy się nieco komplikują, ten rodzaj konta maklerskiego maja w swojej ofercie jedynie nieliczne banki! Czemu? Przypuszczam, że może to mieć związek z ich zarobkiem, tutaj raczej nie gra się cały czas, tu inwestujemy długo terminowo, więc ilość transakcji jest mało, co za tym idzie liczba prowizji, a bank głównie na tym zarabia. Innymi słowy przypuszczam, że bankom się to nie opłaca, jednak w tym przypadku może to oznaczać korzyści dla nas.

Jak wybrać IKE konto maklerskie? Niestety raczej nie zgodnie z moimi poradami o kontach maklerskich. Wydaje się to dziwne jednak wystarczy się chwilę zastanowić, tam pisałem o tym, że wszelkie prowizje możemy sobie łatwo odliczyć od podatku który płacimy co roku, więc ważne my konto było wygodne, szybkie, ogólnie przystępne, nie koniecznie tanie. Tutaj sprawa wygląda inaczej, podatku nie odprowadzamy, lub odprowadzamy nie tak regularnie, co za tym idzie prowizje są pobierane z naszych pieniędzy a nie odliczane z podatku(do tego się sprowadza odliczenia kosztów prowadzenia konta od zysku). Tak więc tutaj może choć nie musi być ważne ile nas to będzie kosztować(kliknij w nazwę biura aby przejść na stronę z dokładną ofertą).


Zestawienie ofert IKE(w formie kont maklerskich)

Zestawienie ofert
Biuroopłata rocznamin prowizjaprow. ackjeprow. obligacjeprzeniesienie papierówzamknięcie przed upływem roku
PKO BP20 - 55zł*5 zł0,39%0,20%0,35 wartości, min 50 zł150zł
DnB Nord60/0 zł**min 2,5 zł + opłaty***max 0,38%****max 0,19%****0,1% min 50zł,0 zł
BZ WBK55 zł6zł0,39%0,25%opłata KDPW150zł
BRE0 zł3-6zł0,39%, min 6zł0,19%, min 3 zł0,5% min 50 zł0 zł
BDM SA49 zł5,950,390,191,49% wartości, nie mniej niż 99zł149 zł
BOŚ0 zł5 zł0,38%0,19opłata KDPW150 zł
* 0,25% aktywów, min 20, max 55,

** 5zł miesięcznie, lub za darmo jeśli płacimy za zwykłe konto maklerski w ich banku,

*** na opłatę składa się marża, plus koszta ponoszone na rzecz GPW i KDPW, marża zależna od wartości transakcji, wszystko w tabelach pod linkiem w nazwie banku,

**** bardzo zawiła sprawa, wszystko zależy od obrotów na koncie, chodzi o transakcje przez internet, jeśli mamy duże obrony będzie taniej.

Mogłoby się wydawać, że na podstawie tego zestawienia można łatwo wybrać najlepsze konto, nic bardziej mylnego! Mamy tutaj jedynie wybrane wartości, które często wybierałem spomiędzy kilku mogących mieć miejsce. Prawie każda komórka tej tabeli powinna mieć gwiazdkę, każdy bank gdzieś przemyca coś czego byśmy nie chcieli. Należy bardzo dokładnie przeczytać tabele prowizji, stąd pod nazwami są odpowiednie odsyłacze aby wam to ułatwić. Można zaryzykować stwierdzenie, że każdy bank będzie przeznaczony dla kogoś innego, jeden dla gracza niedzielnego, inny dla bogatego, dodatkowo podane wartości tyczą się transakcji zawieranych poprzez internet. Pewne elementy przemilczałem, jak choćby fakt, że często przelew portfela kosztuje 10zł w przypadku postępowania spadkowego, a chyba każdy wie co to oznacza, tego konta nie można posiadać wspólnie nawet z małżonkiem!


Wady i zalety IKE

Jeśli się zdecydowałeś, wybrałeś najlepszą dla siebie opcje pamiętaj, że:

  • możemy mieć tylko jednak konto IKE, niezależnie od jego typu,
  • przy wcześniejszym podjęciu środków z konta płacimy 19% podatku od zysku, stanu konta po odjęciu wpłat,
  • dywidendy możemy podjąć bez odprowadzania podatku,
  • możemy w każdej chwili podjąć dowolną kwotę z konta, ale tylko tylko do kwoty naszych wpłat, inaczej trzeba podjąć całość(zamknąć IKE), może to trwać do miesiąca,
  • środki na nim zgromadzone należą do nas, i możemy nich decydować,
  • osoba dziedzicząca je po nas, może je przelać na swoje IKE i nie płacić podatku.
Osobiście uważam za najciekawsze oferty BOŚ i BRE, jeśli zainteresuje się tym nowy bank BGŻOptima mogą zaoferować ciekawą ofertę, jest to możliwe gdyż chcą się kojarzyć z oszczędzaniem, a IKE to oszczędzanie, i mają mieć w ofercie konta maklerskie.


Zainteresuj się spółkami wypłacającymi dywidendy

No dobrze, ale co zrobić jeśli ktoś się nie zna na giełdzie i nie ma na to czasu? Dla niego jak i większości osób bardzo dobrym rozwiązaniem będzie nabywanie akcji spółek regularnie wypłacających dywidendę, wystarczy tylko wybrać spółki nie zagrożone ryzykiem splajtowania. Czyli inwestować w duże spółki np z WIG20. Należy pamiętać, że tutaj nie musimy się obawiać spadku wartości, giełdy w długiej perspektywie czasu przynoszą dobre zyski. Ważne by kupować akcje różnych spółek(dywersyfikować portfel), co zmniejsza ryzyko utraty środków. Oczywiście nie jest to rozwiązanie pewne, nawet mając dobre spółki możemy stracić i nie mieć na to wpływu, w przeciwieństwie od pieniędzy. Akcje to tylko wirtualna wartość dopóki jej nie spieniężymy, a giełda może być czasowo zamknięta, choćby w sytuacji podobnej do tej jaka miała miejsce w Egipcie podczas rewolucji. Ryzyko jest jednak znikome.


Przykład - czego możemy się spodziewać

Na co więc możemy liczyć? Porównajmy możliwości zysku z wyliczeniami dla lokaty. Średnia stopa zwrotu z WIG20 miedzy rokiem 1999 a czerwcem 2010 sięga 9,5%, załóżmy zatem że:

  • średni zysk rocznie to 10%,
  • zarabiamy 2 tyś miesięcznie i na inwestycje przeznaczamy 10%,
  • zarobki rosną o 3%
  • co roku za zgromadzone środki kupujemy akcje z prowizją 0,4%
  • sprzedajemy portfel w wieku 69 lat, po uzyskaniu praw emerytalnych,
  • odkładamy środki od 25 roku życia, czyli przez 44 lata,
  • w przypadku transakcji na bieżąco sprzedajemy co roku i płacimy podatki oraz 0,4% prowizji za sprzedaż,
  • ostatnia pensja wynosiła 8 tyś zł.
Rozpatrzymy dwa przypadki, pierwszy to IKE, gdzie wpłacamy 10% dochodu i sprzedajemy wszystko tak by ominąć podatek, oraz drugi, gramy na giełdzie, płacimy prowizje i podatki co roku, a zysk inwestujemy ponownie, koszty to jedynie podatek i prowizje za kupno/sprzedaż. W pierwszym przypadku dotychczas zgromadzone środki są dodawane do naszej płaty pomniejszonej o 0,4% prowizji, w drugim przyjąłem dla wygody, że po prostu efektywny zysk to nie 0,1 tylko 0,081 czyli mniej o podatek belki (prowizje są z niego pobierane). Porównajmy je także z najlepszą z rozpatrywanych w tym przypadku lokat, czyli 6%, przy inflacji 1,5%, dla gry na giełdzie inflacje pominąłem.

Porównanie przykładowego zwrotu przy różnych rodzajach inwestycji
sposób inwestycjiśrodki na koniecstopa zwrotudodatek do emeryturymiesięczne odsetki
gra na giełdzie1,37mln zł641%14,7 roku71%
IKE2,25 mln zł1085%23,5 roku117%
lokata823 tyś zł223%8,5 roku51%
Jak widać, możliwości i przewidywane zyski są znacznie lepsze, niż w najlepszym rozpatrywanym przypadku dla lokat. Nie ma jednak róży bez kolców, giełda to zawsze większe ryzyko niż lokata.


Moje uwagi, porady

Dobrze, co zatem zrobić gdy interesuje nas taka możliwość zysku? Giełda nie jest różą bez kolców, te szanse zysku kuszą, jednak ryzyko jest większe niż dla lokat i odstrasza. Uważam jednak, że warto się skusić. Jeśli tak jak ja nie macie zbyt dużego doświadczenia, ale jesteście tym zainteresowani proponuję:

  • wybrać najtańszą z ofert dla naszych potrzeb,
  • wpłacać nie więcej jak połowę środków które przeznaczamy na emeryturę, taka dywersyfikacja zwiększy bezpieczeństwo,
  • wpłacać nie mniej niż kwota potrzebna by płacić procent od transakcji a nie kwotę minimalną, zazwyczaj będzie to około nieco mniej niż 1 tyś zł,
  • kupować różne spółki, najlepiej z WIG20, dobrze też by wypłacały one dywidendę,
  • dywidendą dysponować według potrzeb, przeznaczyć na kolejne inwestycje lub na życie,
  • prenumerować informacje o posiadanych spółkach, aby nie przegapić okazji związanych z prawem poboru.

Zapewne zauważyliście, że przy obliczeniach nie wspominałem nic o dywidendzie, wiadomo czasem spółki dobrze zarabiają i dzielą się tym z akcjonariuszami, często nie są to małe pieniądze. Mamy na giełdzie osoby indeks spółek które regularnie wypłacają dywidendę, jej wysokość względem zainwestowanych środków jest oczywiście różna, zależna od zysków firmy. Dla przykładu 22.06.11 każdemu posiadaczowi akcji TPSA została przyznana dywidenda o wartości 8,33% zainwestowanych środków, dla KGHM'u jest to około 10%. Tak sama dywidenda potrafi osiągnąć wartość zakładanego zwrotu, czyli z jednej strony minimalizuje to ryzyko spadków na giełdzie, z drugiej daje nawet większe możliwości zysku niż przy założeniach.


Jaki jest sens odkładania w ogóle?

No dobrze, ale co nam po emeryturze, skoro średnia długość życia Polaka w 2010 roku wynosiła 72 lata a Polki 80? No cóż Panie mają na co oszczędzać, a mężczyźni? Pociesza fakt, że męska część populacji w szybszym stopniu podnosi wskaźnik średniego wieku, dodatkowo dużo nam brakuje do średniej Europejskiej a do niej zdążamy. W 1985 roku mężczyźni dożywali 66 lat, podczas gdy w 2010 już 72 lata. Także dożycie emerytury nie jest tak nierealne, także wydanie tych pieniędzy! Szwajcarzy żyją ponad 82 lata, może moje pokolenie też tyle będzie żyć? Jednak kto nam każe dotrwać do emerytury? Oszczędzając na lokacie i IKE mamy cały czas informacje o posiadanych środkach. W wieku 50 czy też 60ciu lat będzie można sobie to skalkulować i przejść na wcześniejszą emeryturę, gorzej jeśli nasze zdrowie będzie tego wymagać, a my nie będziemy mieć oszczędności. Wówczas to co nam zaoferuje państwo raczej na niewiele starczy.


Inne zastosowania dla IKE

Jakie inne możliwości daje nam IKE? Jeśli mamy w rodzinie kogoś komu zostało do emerytury powiedzmy 5 lat, możemy z tego skorzystać i ominąć podatek Belki, co nabiera znaczenia biorąc pod uwagę, że od najbliższego roku prawdopodobnie wszystko będzie opodatkowane. Wystarczy by taka osoba założyła konto, my wpłacamy za nią środki, a później je otrzymujemy wraz z zyskiem nie pomniejszonym o 19%.

piątek, 18 listopada 2011

Jakie będą nasze emerytury

Czego możemy się spodziewać po naszych emeryturach - sposoby oszczędzania

Aby nieco ułatwić nawigację proponuję skorzystać z etykiet:

  • Wprowadzenie - co wiemy o emeryturach, jakie jest nasze zainteresowanie.
  • Emerytura - co się na nią obecnie składa.
  • III Filar - krótki opis możliwości samodzielnego oszczędzania.
  • Ile tej emerytury - jakich kwot możemy się spodziewać.
  • Alternatywy - jaki bonusu można uzyskać z pomocą lokat.
  • Podsumowanie - jaki morał z tych wszystkich obliczeń.
  • Podsumowanie - co to wszystko oznacza dla młodych ludzi.

Wprowadzenie i opis systemu emerytalnego


Tak, niby wszyscy na nią czekają, jednak większość wie o niej tyle, że wszyscy na nią narzekają. Można sobie pomyśleć niezły paradoks, w końcu wolność, płacą nam za nic, można wszystko robić, tylko zazwyczaj ludzie nie mają za co. Czemu tak się dzieje? Najłatwiej obwinić za to rząd, i na pewno po części będzie to słuszne zdanie, ale z tego co zauważyłem nie tylko, banki są równie winne, a najbardziej my sami. Niestety większość z naszego społeczeństwa myśli tylko o dniu bieżącym, najwyżej najbliższym miesiącu. Nie bez powodu tak często słyszymy "byle do ostatniego", bo wówczas wszystko zaczyna się od nowa. Jednak jeśli ktoś chce myśleć na poważnie o wieku emerytalnym musi zacząć o to dbać już teraz, a najlepiej od 18tego roku życia.

Choć nie ma po temu pewności, najprawdopodobniej nasze emerytury będą składały się z kilku elementów. Pierwsze dwa to część "obowiązkowa", czyli tak wszystkim kochany "ZUS" i ciągle nam wciskane przez doradców "Otwarte Fundusze Emerytalne" w skrócie OFE. Do tego już dobrowolny "III Filar" i oczywiście nasze oszczędności, których większość z nas nie ma.

Pora zacząć od ZUS, w skrócie oni zabierają nam obecnie część z naszej pensji, z tego wypłacają obecne emerytury, i mają wypłacać je także nam z tego co zapłacą ówcześni pracujący. Na wartość tego co od nich dostaniemy największy wpływ ma to jak długo będziemy pracować, w jakim wieku przejdziemy na emeryturę i ile będziemy przez ten czas zarabiać. Oczywiście jeśli przez ten czas ze światem nic się nie stanie, a jak dla mnie do emerytury jeszcze lekko 40 lat więc sporo może się stać.

Nie wszyscy mają OFE, nie wszyscy muszą mieć, jednak młodzi już tak, w tym ja sam. Jest sporo różnych OFE, najprościej można powiedzieć, że są to firmy które mają pomnażać nasze pieniądze a później nam je wypłacać. Dostają od nas pewną część naszej pensji i je inwestują, jednym wychodzi to lepiej innym gorzej. Ważne, że co 2 lata możemy je bezpłatnie zmienić, i przejść do lepszego, warto o tym pamiętać i czasem się temu przyjrzeć. Prócz tego tak jak w przypadku ZUS'u, na wartość tego co od nich dostaniemy największy wpływ ma to jak długo będziemy pracować, w jakim wieku przejdziemy na emeryturę i ile będziemy przez ten czas zarabiać. Tak więc teoretycznie mają oni większe możliwości na zapewnienie nam dobrej emerytury, szczegół jest taki, że do nich trafia znacznie mniej pieniędzy niż do ZUS. Bardzo istotne jest też to czyje są to pieniądze, rząd się tym bawi, w końcu są to jakieś nasze konta, do których mamy wgląd, możemy te pieniądze przekazywać innym OFE, ale formalnie nie są one nasze, tylko rządu.


Indywidualne Konto Emerytalne

III Filar, wszelkiego rodzaju IKE(indywidualne konta emerytalne), to nasze dobrowolne konto gdzie możemy przechowywać i pomnażać nasze pieniądze. Te już należą do nas, możemy z nimi robić co chcemy, przy pewnych ograniczeniach. W ramach IKE możemy otworzyć:

  • Lokatę bankową, jej plus jest taki, że o ile wypłacimy pieniądze dopiero na emeryturze, to nie zapłacimy podatku Belki, który jak się wspomina miał być tylko podatkiem tymczasowym, a wychodzi na to, że będzie z nami do emerytury... Co gorsza takie lokaty raczej nie przekraczają 4%.
  • Rachunek maklerski, i sami możemy się zająć pomnażaniem pieniędzy, nie ma podatku belki o ile nie wybieramy pieniędzy, na pewno nie jest to konto dla laików.
  • Fundusze inwestycyjne, możemy inwestować w fundusze oferowane przez Towarzystwo do którego się zapisaliśmy, trzeba pamiętać, że ich oferta może się znacznie różnić. Jeśli się nie znamy na funduszach, możemy się posiłkować doradcami itp.
  • Polisa ubezpieczeniowa, oferta inwestowania znów zależna od tego z kim podpiszemy umowę, ale za to zawsze mamy polisę na życie, jej rodzaj również jest zależny od ubezpieczyciela. Niesie to za sobą dodatkowe koszta, składki muszą być opłacane, tak więc nasze oszczędności są pomniejszane o ich wartość, co gorsza oferta polis jest gorsza niż takich zakładanych indywidualnie!
Jaki z tego morał? IKE nie są dla wszystkich, bo nie każdy zna się na inwestowaniu, a lokaty są nieopłacalne! Mam wrażenie, że banki robią to celowo, wolą jak już naciągnąć kogoś na Fundusz Inwestycyjny, niż dać mu Lokatę abtyBelkową na 6 procent, bez problemów jakie rodzi zaokrąglanie odsetek.

Wreszcie coś na co mamy największy wpływ, czyli oszczędzanie indywidualne. Możemy to robić w każdy sposób, bez ograniczeń maksymalnej wpłaty(na IKE możemy wpłacić nie więcej niż 3 średnie krajowe rocznie), trzeba jedynie płacić podatek Belki. Tak więc, możemy spokojnie oszczędzać w taki sposób jak potrafimy, mieć na to wgląd, łatwy dostęp do środków, możliwość zmiany sposobu oszczędzania, a pretensje tylko do siebie.

Ile więc tej emerytury?

Dobrze, wiemy już skąd będziemy finansowani na emeryturze, jednak jakiej wielkości będą to środki? Wiele zależy od naszego rządu, i tych którzy przyjdą po nich. Oczywiście sami też mamy na to wpływ, wiele zależy od siły naszej gospodarki, tego jak i ile pracujemy. Jednak by coś wyliczyć trzeba przyjąć pewne założenia. Pierwszym z nich jest wiek emerytalny, niestety czytając opinie ekspertów, można założyć, że osoby które wchodzą na rynek pracy będą pracować do 69roku życia, bez względu na płeć. Nawet jeśli nie będą musiały, to tak dla nich będzie najlepiej, czasem jeden rok pracy więcej to o 10% większa emerytura podstawowa. Powiedzmy, że zaczynamy pracować bardzo wcześnie, po zdobyciu uprawnień, możliwości czy też wykształcenia. Bezpiecznie będzie też przyjąć wzrost wynagrodzeń o 3% rocznie, czy jak ktoś woli, 10% podwyżka raz na 3 lata. Czego zatem można się spodziewać? Porównajmy 4 różne osoby, dochody netto(do ręki):

Przykład:

  • A - osoba zaradna, ale niechętna do kariery zawodowej, zawód pracownik ochrony, średnie dochody obecnie 2tyś zł, ale że zaradna, więc pracuję już od 18tego roku życia
  • B - osoba stawiająca na siebie, powiedzmy hydraulik, po szkole w wieku 20 lat, zarabia średnio 2,4 tyś zł
  • C - osobę która pomimo wykształcenia nie znalazła niczego specjalnego, pracownik biurowy 2 tyś zł, studia ukończone więc 25 lat,
  • D - osoba której się powiodło lepiej niż przeciętnemu polakowi, informatyk i aż 3,4tyś zł

Osoba: pierwsza pensja(netto): lata pracy: emerytura: w tym z ZUS: względem ostatniej pensji:
A 2 tyś 51 7 tyś 64% 88%
B 2,4 tyś 49 8,3 tyś 64% 88%
C 2 tyś 44 6 tyś 64% 75%
D 3,4 tyś 44 10 tyś 64% 75%
Przy obliczeniach skorzystałem z kalkulatora na www.for.org.pl, i jak sami autorzy mówią, są to tylko szacunki. Wniosek jest jednak oczywisty, warto pracować. Jednak jeśli już tylko nasz Informatyk przejdzie na emeryturę w wieku 60 lat, jego emerytura wyniesie 4,2 tyś, raptem 42% ostatniej pensji. To jednak nie koniec koszmaru, jeśli zacznie pracować w wieku 30 lat, i popracuje 30 lat, dostanie tylko 35% ostatniej pensji, czyli 3,6 tyś, zatem praktycznie tyle co gdyby teraz zaczynał pracę! Jak zatem widać, ważniejsze od dobrej pracy, jest to by pracować systematycznie i długo. Nie wiem jak wy, ale ja z drugiej strony nie wyobrażam sobie 50 lat pracy na stanowisku które mi nie odpowiada, 50 lat i emerytura w wieku 70, to daje 70% życia! Dlatego dobra praca to taki ważny aspekt naszej egzystencji, i aby mieć jako taką emeryturę, nie musi ona być dobrze płatna, ważne by móc i chcieć ją wykonywać przez 50 lat...

No dobrze, ale co zrobić, jeśli nie idzie nam to całe pracowanie przez 3/4 życia, a chcemy mieć co włożyć do garnka na emeryturze? Cóż trzeba samemu na nią oszczędzać. Oczywiście można to robić na wiele sposobów, od inwestowania na giełdzie, przez inwestycje w obrazy. Jednak najłatwiej poddaje się przewidywaniu inwestycja w lokaty. Weźmy naszych 4 przykładowych pracowników, i zobaczmy ile mogą zaoszczędzić na emeryturę odkładając 10% rocznie ze swojej pensji. Trzeba tutaj przyjąć dodatkowo oprocentowanie lokat, ja wziąłem 2 obecnie najczęstsze, czyli 5 i 6%. Niestety istnieje jeszcze inflacja, nasz rząd chcę ją docelowo trzymać pomiędzy 1,5% a 3,5%. Załóżmy, że odkładamy do emerytury od samego początku, wówczas:


Przykład:

Pracownik A, jego ostatnia pensja to 8 tyś zł:
Pierwsze kolumny to wyliczenia dla lokaty na 5%, dodatek do emerytury, to ilość lat przez które możemy wybierać z banku równowartość nasze ostatniej emerytury, zaś miesięczne odsetki, to procent jaki stanowią wybierane co miesiąc odsetki względem naszej ostatniej pensji.

Tabela oszczędności dla lokaty 5%
inflacja zaoszczędzone procent zwrotu dodatek do emeryturymiesięczne odsetki
1,5% 628 tyś 223% 6,5 roku 39%
2,5% 488 tyś 173% 5 lat 30%
3,5 % 386 tyś 137% 4 lata 24%

Tabela oszczędności dla lokaty 6%
inflacja zaoszczędzone procent zwrotu dodatek do emeryturymiesięczne odsetki
1,5% 823 tyś 292% 8,5 roku 51%
2,5% 628 tyś 223% 6,5 roku 39%
3,5% 488 tyś 173% 5 lat 30%
Jakie wnioski nam się tutaj nasuwają, 1% inflacji to bardzo duża różnica przy tak długim okresie odkładania, jeśli popatrzymy na możliwość otrzymywanego dodatku do emerytury z samych odsetek, to nasz człowiek A, może na emeryturze mieć więcej niż z pensji!


Pracownik B, jego ostatnia pensja to 9,4 tyś zł:

Tabela oszczędności dla lokaty 5%
inflacja zaoszczędzone procent zwrotu dodatek do emeryturymiesięczne odsetki
1,5% 679 tyś 217% 6 lat 30%
2,5% 533 tyś 170% 4,5 roku 23%
3,5 % 425 tyś 136% 3,7 roku 19%

Tabela oszczędności dla lokaty 6%
inflacja zaoszczędzone procent zwrotu dodatek do emeryturymiesięczne odsetki
1,5% 880 tyś 281% 7,7 roku 39%
2,5% 679 tyś 217% 6 lat 30%
3,5% 533 tyś 170% 4,5 roku 23%


Pracownik C jego ostatnia pensja to 8 tyś zł:

Tabela oszczędności dla lokaty 5%
inflacja zaoszczędzone procent zwrotu dodatek do emeryturymiesięczne odsetki
1,5% 432 tyś 217% 4,5 roku 23%
2,5% 348 tyś 162% 3,6 roku 18%
3,5 % 213 tyś 132% 2,2 roku 11%

Tabela oszczędności dla lokaty 6%
inflacja zaoszczędzone procent zwrotu dodatek do emeryturymiesięczne odsetki
1,5% 545 tyś 255% 5,7 roku 28%
2,5% 432 tyś 217% 4,5 roku 23%
3,5% 348 tyś 162% 3,6 roku 18%
Drastyczne pogorszenie warunków, uwidacznia się znaczenie systematyczności oszczędzania, a dokładniej liczba lat.


Pracownik D jego ostatnia pensja to 8 tyś zł:

Tabela oszczędności dla lokaty 5%
inflacja zaoszczędzone procent zwrotu dodatek do emeryturymiesięczne odsetki
1,5% 736 tyś 202% 4,5 roku 23%
2,5% 591 tyś 162% 3,6 roku 18%
3,5 % 482 tyś 132% 2,2 roku 11%

Tabela oszczędności dla lokaty 6%
inflacja zaoszczędzone procent zwrotu dodatek do emeryturymiesięczne odsetki
1,5% 927 tyś 255% 5,7 roku 28%
2,5% 736 tyś 217% 4,5 roku 23%
3,5% 591 tyś 162% 3,6 roku 18%

Nie ma zaskoczenia, choć "C", zarabiał najwięcej, to jego oszczędności mają mniejszą "moc", osoba ta przyzwyczaiła się do życia na wyższej stopie, i to co zaoszczędziła na niewiele jej wystarczy.


Kilka słów na zakończenie

Należy jednak zauważyć pewną rzecz, przy podwyżkach o 3% rocznie i inflacji 3,5% zarabiamy każdego roku tak na prawdę mniej! O ile? Po 50 latach siła nabywcza naszych pieniędzy spadnie o 11,5% to nie tak mało. Druga sprawa, na rynku obecnie nie ma lokat, któe po wprowadzeniu podatku Belki dla wszystkich utrzymają oprocentowanie na poziomie 6%, innymi słowy gdyby przeliczyć te wartości to w następnym roku powinny być tabele: Lokata 4% i lokata 5%.

Oczywiście można na te zestawienia patrzeć w różny sposób, wystarczy zamiast wypłacać równowartości całej pensji brać tylko jej 50% by wydłużyć okres wygody dwukrotnie. Należy jednak pamiętać, że są to dywagacje na temat odległej przyszłości. Trzeba sobie zdać sprawę, że o tym co będzie za 40 lat mówią obecnie jedynie pisarze S-F, co martwi to fakt, że część z nich w przeszłości miała rację, i trafnie odgadywała czasy obecne. Zestawienia te jednak wyraźnie pokazują, że jeśli przyszłość ma nadejść, i chcemy godnie żyć, trzeba zacząć oszczędzać jak najszybciej, regularnie, i mieć nadzieję. Wiele zależy od naszej gospodarki, decyzji rządu, ale najwięcej od nas choćby dlatego, że mamy wpływ na nasz kraj.

Młodzi powinni patrząc na te liczby pomyśleć o oszczędzaniu już teraz, nie ważne czy to będzie 5zł miesięcznie czy 50zł. Ważna jest nauka, największym problemem w oszczędzaniu jest wybieranie środków z konta, trzeba sobie wyrobić dobry nawyk niedotykania tych pieniędzy. Można to robić na dowolnej kwocie! Chciałbym też zauważyć, że wszystkie obliczenia tutaj mogą zawierać błędy, nie należy ich zatem traktować jako pewnych prognoz.

czwartek, 17 listopada 2011

Wybór konta maklerskiego



Gdzie otworzyć konto maklerskie?


Aby móc zacząć grać na giełdzie, potrzebne jest konto maklerskie. Poradników na ten temat jest bardzo wiele, polecanych z różnych powodów jest równie wiele różnych kont. Nie ma bowiem konta najlepszego, są konta bardziej pasujące do danej osoby, ewentualnie konta kiepskie pod względem większości funkcji czy kosztów. Chciałbym się z wami podzielić moimi doświadczeniami związanymi z posiadaniem konta maklerskiego, a także powodem wyboru danego a nie innego.

Podstawowe dane służące do porównania kont to:

  • opłata za prowadzenie,
  • koszt otwarcia,
  • prowizje od operacji (np. kupno, sprzedaż, zazwyczaj około 0,3%),
  • minimalna kwota prowizji (około 5zł),
  • koszty operacji na papierach (np. przeniesienie na inne konto),
  • czy konto maklerskie można połączyć z kontem osobistym (ROR),
  • sama strona konta, wygoda, przejrzystość, niezawodność, nowoczesność.

Teraz zapewne wszyscy czytelnicy chcieliby zestawienia kosztów dostępnych kont na rynku, aby wybrać najtańsze. Jednak wystarczy chwila zastanowienia by okazało się, że większość z tych danych porównawczych nie ma znaczenia! Ponieważ konto maklerskie zakładamy gdy chcemy grać na giełdzie, gramy by wygrać czyli zarobić, wówczas zaś płacimy 19% podatku od zysku, a więc po odjęciu dochodu od kosztów, zaś kosztami są na przykład:

  • opłata za prowadzenie,
  • koszt otwarcia,
  • prowizje od operacji (np. kupno, sprzedaż),
  • minimalna kwota prowizji,
  • koszty operacji na papierach (np. przeniesienie na inne konto).

Ponieważ są to koszta poniesione aby zarobić. Tak więc te dane mają drugorzędne znaczenie. Nie jest oczywiście tak, że nie powinniśmy się nimi zupełnie przejmować, bo nikt nam ich nie zwróci jeśli na grze stracimy. Dobrze chociaż, że koszta można odliczyć do 5 lat. Różne osoby będą oczywiście podchodzić do tej sprawy w różny sposób, w zależności od sposobu i intensywności gry.

Jak zatem przedstawia się sprawa podatku? Według mnie, bardzo ważne aby od początku wiedzieć ile będziemy płacić, to pomoże podjąć decyzję co do konta, i uświadomi nas dodatkowo w temacie. Proste zestawienie tego 19to procentowego podatku(kwoty podatku w złotówkach):

przykład(wartości podatku dochodowego)
zainwestowano tyś zł:      1       2       3       5       10      
zysk w %
10% 19 38 57 95 190
20% 38 75 114 190 380
50% 95 190 285 475 950

Tak więc nawet drogie konto może być darmowe, przy średnio udanej grze! Teraz sam powinieneś zastanowić się, czego możesz oczekiwać od swoich planowanych inwestycji, wiesz jakie środki chcesz zainwestować, spodziewasz się pewnego zysku, więc na przykład 50 opłaty rocznie nie powinno przekreślać danego konta!


Przykład:

Najprawdopodobniej w 2012 będzie okazja spróbować szczęścia przy prywatyzacji PKO BP, powiedzmy że wymagane jest konto maklerskie w ich banku. Jego prowadzenie kosztuje 55 rocznie.

  • bierzemy udział w prywatyzacji PKO BP w 2012 roku,
  • koszt prowadzenia konta 55 rocznie,
  • inwestujemy 10 tyś ,
  • prowizja przy zakupie i sprzedaży 0,4%,
  • 1 dnia akcje tracą 10%,
  • kurs utrzymuje się na tym poziomie 3 lata, my jako nowicjusz nie sprzedaliśmy akcji licząć na odbicie i zysk,
  • w czwartym roku wystarczy by kurs wzrósł o 16% względem emisji by koszty prowadzenia zniwelowały się z podatkiem!
Czyli de facto, trzymamy 4 lata papier, płacimy za drogie konto, a wystarczy by akcje skoczyły o 26 punktów procentowych aby kosztów "nie było".


Co zatem ma znaczenie?

Przede wszystkim konto maklerskie można ale nie trzeba mieć w tym samym banku co nasze oszczędności. Idą za tym oczywiście korzyści. Konta maklerskie zazwyczaj nie są oprocentowane, lub są oprocentowane kiepsko. Zatem jeśli nasze konta są połączone, a nasz bank ma dobre lokaty jednodniowe, to łatwiej nam nimi zarządzać. Ponieważ pieniądz musi na siebie pracować i zarabiać, nie powinien leżeć tygodniami na koncie bez oprocentowania. Ten punkt ma oczywiście znaczenia dla takich jak ja, niedzielnych graczy którzy w chwilach niepewnych wolą z giełdą mieć mniej wspólnego. Do tego kwestia tego jak będziemy korzystać z konta, czy tylko przez komputer, czy może też telefon. Nie wszędzie będzie to możliwe, często będzie to niewygodne/problematyczne


Podsumowanie

Jeśli grasz często, korzystasz z różnych możliwości jakie daje giełda, nie tylko akcji, to pewnie wiesz lepiej ode mnie co jest Ci potrzebne. Jeśli jednak dopiero zaczynasz się tym interesować, nie wiesz zbyt wiele na ten temat, to najlepiej gdyby konto było w twoim banku, połączone z ROR'em, było w miarę tanie, z wygodnym dostępem przez internet, więcej nie będzie Ci potrzebne na początku. Osobiście korzystałem z DM w PKO BP, obecnie korzystam z mBnaku, wolę ten drugi za wygodę. Jednak jestem pewien, że większość banków standardem nie będzie odbiegać od tego co oferuje mBank, który w opinii wielu osób jest dobry dla początkujących. Wczoraj miał miejsce debiut BGŻOptima, bank który chce mieć opinię przeznaczonego dla oszczędzających, może to być ciekawa oferta dla osób mało grających na giełdzie, ale o tym przekonamy się w przyszłym roku jak uruchomią konta maklerskie.

Co jeszcze warto mieć prócz konta inwestycyjnego(maklerskiego)? Warto przeglądać fora tematyczne, czytać tematy spółek, nawet tych w które nie inwestujemy, aby nabrać wprawy. Bardzo przydatne są strony za pomocą których można prowadzić wirtualny portfel akcji. Jest to wygodne wyjście, nie trzeba się logować co chwilę aby sprawdzić jaką wartość ma obecnie nasza inwestycja, do tego można pobawić się w grę wirtualnymi pieniędzmi. Szczególnie warto się tym zainteresować, gdy na przykład nie możemy mieć konta maklerskiego, lub nie mamy czego inwestwoać, ale planujemy to w przyszłości, może się bowiem okazać, że w ogóle się do tego nie nadajemy!